Thời sự - suy ngẫm

Đúng quy trình và những khó khăn trong cải cách TTHC
Chúng ta thường nói tất cả đều làm đúng quy trình, tức là đúng thủ tục, nhưng tại sao không đặt vấn đề rằng có nhiều quy trình, nhiều TTHC đã không được xây dựng trên cơ sở thực tế, thiếu đồng bộ, không còn thích hợp?



Thủ tục hành chính càng đơn giản thì quan hệ giữa người dân và chính quyền càng gần gũi và ngược lại.

Cải cách thủ tục hành chính (TTHC) đã được Chính phủ nhắc đến cách đây hơn 20 năm, trong Nghị quyết 38/CP ngày 4/5/1994. Nay, vấn đề này lại được Chính phủ nhiệm kỳ mới đặt ra rất cấp thiết trong hàng loạt Nghị quyết, chỉ đạo.

Bởi dù đã có nhiều cải cách, TTHC vẫn còn rất rườm rà, nặng nề, gây nên nhiều bức xúc cho đời sống xã hội, ảnh hưởng không nhỏ đến sản xuất và kinh doanh của người dân, doanh nghiệp. So với các nước khác, chúng ta còn nhiều cách biệt, gây khó khăn cho quá trình hội nhập.

Thủ tục hành chính- đường sống của luật

Trước hết cần nhấn mạnh rằng TTHC là một bộ phận của thể chế hành chính. Đó là một loại quy phạm pháp luật có chức năng chỉ ra cách thức  thực hiện các quy phạm pháp luật về nội dung trong thực tế. Nói cách khác, TTHC chính là con đường sống của các đạo luật.

Ví như luật pháp về nội dung quy định kinh doanh thì phải nộp thuế, còn cách nộp thuế đó là thủ tục; luật pháp nội dung quy định cho vay mua nhà ở xã hội, còn cách vay, xem xét các điều kiện để cho vay là thủ tục… Các thủ tục mà được cơ quan làm nhanh thì công việc của người dân, doanh nghiệp được giải quyết nhanh, làm chậm thì phải đợi, có khi phải đợi rất lâu.

Cho nên, xét trên phương diện TTHC, thể chế hành chính là do luật pháp và cách thực hiện luật pháp tạo thành. Nếu chỉ cải cách riêng luật pháp thì thể chế hành chính không cải cách được. Còn nếu xét trong quan hệ với bộ máy quản lý hành chính thì TTHC là cách làm việc, cách thực hiện thẩm quyền của các cơ quan hành chính Nhà nước theo chức năng, nhiệm vụ được giao.

Giải quyết công việc không theo một trình tự nào cả, mà tùy tiện đưa từ cấp này sang cấp khác hoặc tự ý vượt qua quyền hạn do luật định thì hiển nhiên là luật pháp nội dung sẽ không có ý nghĩa thực tế gì. Khi đó thủ tục là tất cả, “phép vua thua lệ làng” sẽ là chuyện thường ngày.

TTHC là các kiểu quan hệ để làm việc, chúng càng đơn giản bao nhiêu thì quan hệ giữa người dân và chính quyền càng gần gũi bấy nhiêu và ngược lại. Trong quan hệ quốc tế cũng cần những thủ tục phù hợp, càng hội nhập thì TTHC càng phải có sự tương ứng với các đối tác.

Nguồn gốc của những khó khăn

Vậy thì vì sao chúng ta lại gặp khó khăn lâu dài như thế trong quá trình cải cách TTHC, nguồn gốc sâu xa của những khó khăn đó nằm ở đâu?

Trước hết, đó là sức ỳ của bộ máy quản lý hành chính, thể chế hành chính nặng nề, cồng kềnh và không đồng bộ, với một căn bệnh trầm kha là sự ỷ lại, sự trông chờ, đùn đẩy trách nhiệm.

Nếu không có những chế tài thích hợp để buộc thay đổi lề lối làm việc, thay đổi cách tư duy trong quản lý, thay đổi thể chế hành chính hiện có thì chắc chắn cải cách hành chính, trong đó có cải cách TTHC sẽ chỉ dừng lại ở các khẩu hiệu, các kế hoạch. Nếu có đạt được kết quả gì thì cũng chỉ ban đầu mà thôi.

Nguyên nhân nữa là trình độ cán bộ và cách sử dụng cán bộ của chúng ta có không ít vấn đề. Chúng ta thường nói tất cả đều làm đúng quy trình, tức là đúng thủ tục, nhưng tại sao không đặt vấn đề rằng có nhiều quy trình, nhiều TTHC đã không được xây dựng trên cơ sở thực tế, thiếu đồng bộ, không còn thích hợp cho việc vận hành một bộ máy hành chính thời cơ chế thị trường và hội nhập.

Ví dụ, hiện có hàng vạn sinh viên cao đẳng và đại học sư phạm ra trường không có việc làm, trong khi đó thì hàng loạt các trường mẫu giáo, phổ thông được biết là đang thiếu giáo viên. Vậy quy trình nào để khắc phục được tình trạng này? Những ví dụ tương tự như thế không khó tìm lắm trong thời gian qua.

Một nguyên nhân nữa không khó khăn lắm để nhận ra, đó là chúng ta tuy có đầu tư nhưng thiếu đồng bộ, không tương xứng trong nhiều lĩnh vực liên quan đến sự phát triển lâu dài của đất nước như giáo dục, đào tạo, khoa học, công nghệ thường chạy theo hình thức, ít chú trọng đến chất lượng… Chạy theo hình thức mà không thật chú trọng yêu cầu nội dung thì TTHC càng phức tạp, nặng nề và càng gây ra nhiều hệ lụy không tốt cho đời sống.

Ngoài ra, công tác kiểm tra, giám sát thực thi pháp luật của chúng ta do nhiều nguyên nhân khác nhau, thực sự còn yếu. Một khi công tác này hoạt động yếu, các nhiệm vụ đặt ra không hoàn thành nhưng không bị đánh giá xử lý đúng mức, được bỏ qua vô tình hay chủ ý, thì tình trạng “đánh trống bỏ dùi” xảy ra trong quá trình quản lý sẽ là điều dễ hiểu và việc ít ai quan tâm đến yêu cầu cải cách phương thức làm việc cũng là điều bình thường.

Cuối cùng, có lẽ cũng không thể không nói đến nguyên nhân hiểu biết pháp luật của người dân, thậm chí của một bộ phận cán bộ của chúng ta chưa tương xứng với yêu cầu đặt ra trong giai đoạn mới. Điều này đã làm cho việc tuân thủ luật pháp nói chung và các TTHC nói riêng của nhiều người không tốt.

Tình hình mới đang đòi hỏi chúng ta phải có những hành động quyết liệt hơn, dứt khoát hơn trong cải cách thủ tục hành chính, khắc phục cho được những vấn đề nói trên. Nếu không, cái giá phải trả sẽ là rất đắt.

GS.TSKH. Nguyễn Văn Thâm
Học viện Hành chính Quốc gia
Nguồn: baochinhphu.vn

842122
Đang online: 83