Tại khoản 1 Điều 3 Nghị định 60/2021/NĐ-CP quy định cụ thể rằng “Cơ chế tự chủ tài chính của đơn vị sự nghiệp công là các quy định về quyền tự chủ, tự chịu trách nhiệm trong việc thực hiện quy định về danh mục sự nghiệp công; giá, phí và lộ trình tính giá dịch vụ sự nghiệp công; phân loại mức độ tự chủ tài chính; tự chủ sử dụng nguồn tài chính; tự chủ trong hoạt động liên doanh, liên kết; quản lý, sử dụng tài sản công và các quy định khác có liên quan.”
Tính tự chủ tài chính là một trong những yếu tố rất quan trọng giúp các đơn vị sự nghiệp công lập đảm bảo hoạt động ổn định và phát triển bền vững trong tương lai. Tuy nhiên, việc nâng cao tính tự chủ tài chính không phải là một nhiệm vụ dễ dàng đối với các đơn vị sự nghiệp công lập, đặc biệt là trong bối cảnh nguồn lực từ ngân sách nhà nước có thể giảm đi hoặc không đủ để đáp ứng các nhu cầu của đơn vị. Dưới đây là một số giải pháp giúp các đơn vị sự nghiệp công lập nâng cao tính tự chủ tài chính:
1. Hoàn thiện quy chế chi tiêu nội bộ
Xây dựng và ban hành quy chế chi tiêu nội bộ đúng quy định là một trong những bước quan trọng để thực hiện tự chủ tài chính tại các đơn vị sự nghiệp công lập. Quy chế này sẽ giúp cho các đơn vị có được một hệ thống quản lý chi tiêu rõ ràng, nghiêm ngặt và đúng quy định, đảm bảo sự minh bạch và tránh được các sai phạm trong việc sử dụng nguồn tài chính. Việc này cần phải được thực hiện bằng cách tập hợp các chính sách và quy định liên quan đến việc sử dụng nguồn tài chính của đơn vị, bao gồm các quy định về đấu thầu, mua sắm, thanh toán, kiểm kê, báo cáo và cải cách tài chính. Bên cạnh đó, các quy chế này cần phải được thiết kế sao cho phù hợp với tình hình, hoạt động và cơ cấu tổ chức của trường, đồng thời phải tuân thủ các quy định pháp luật liên quan đến quản lý tài chính công và quản lý ngân sách nhà nước.
Ngoài ra, việc thực hiện quy chế chi tiêu nội bộ đòi hỏi sự tham gia tích cực của tất cả các đơn vị chức năng, đặc biệt là phòng phụ trách công tác tài chính, kế toán, mua sắm tài sản và các đơn vị sử dụng nguồn tài chính. Các đơn vị này cần phải nắm rõ các quy định và chính sách, đảm bảo việc thực hiện đúng và đạt hiệu quả cao nhất.
Việc xây dựng và ban hành quy chế chi tiêu nội bộ đúng quy định là một trong những nỗ lực quan trọng trong việc thực hiện tự chủ tài chính của các đơn vị sự nghiệp nói chung. Điều này sẽ giúp cho tạo ra sự minh bạch, hiệu quả và bền vững trong việc sử dụng nguồn tài chính, đồng thời đóng góp tích cực vào sự phát triển của địa phương và đất nước.
Quang cảnh Trường Đại học Khánh Hòa cơ sở 2 (đường Phạm Văn Đồng). Ảnh minh họa
2. Thực hiện các biện pháp tăng thu nhập
Điều này đảm bảo hoạt động bền vững và phát triển, các đơn vị sự nghiệp công lập. Tuy nhiên, việc tăng thu nhập không phải là điều dễ dàng, đặc biệt là trong bối cảnh nguồn lực từ ngân sách nhà nước có thể giảm đi hoặc không đủ để đáp ứng các nhu cầu của đơn vị. Để thực hiện giải pháp này, các đơn vị sự nghiệp công lập có thể thực hiện một trong các hình thức sau:
- Phát triển các sản phẩm, dịch vụ mới: Các đơn vị có thể tăng thu nhập bằng cách phát triển các sản phẩm, dịch vụ mới hoặc mở rộng các sản phẩm, dịch vụ hiện có. Điều này giúp đa dạng hóa nguồn thu, tăng sức cạnh tranh và mở rộng thị trường.
- Tăng giá sản phẩm, dịch vụ: Các đơn vị có thể tăng giá sản phẩm, dịch vụ hiện có để tăng thu nhập. Tuy nhiên, việc tăng giá cần phải được thực hiện đúng quy trình theo quy định của Nhà nước và cần được cân nhắc kỹ lưỡng để tránh ảnh hưởng đến khách hàng.
- Ký kết hợp đồng với các đối tác: Các đơn vị sự nghiệp công lập có thể ký kết hợp đồng với các đối tác để tăng thu nhập. Các đối tác có thể cung cấp nguồn lực, công nghệ, hoặc đầu tư vào các lĩnh vực có tiềm năng lợi nhuận.
- Tham gia các chương trình đối tác công tư: Các đơn vị sự nghiệp công lập cũng có thể tham gia các chương trình đối tác công tư để tăng thu nhập. Điều này giúp đơn vị tiếp cận các nguồn lực từ khu vực tư nhân và đầu tư vào các dự án có tiềm năng phát triển.
- Thu hút đầu tư trực tiếp nước ngoài: Các đơn vị sự nghiệp công lập có thể thu hút đầu tư trực tiếp nước ngoài để tăng thu nhập. Điều này đòi hỏi đơn vị phải có chính sách hấp dẫn và thuận lợi cho các nhà đầu tư, đồng thời phải đáp ứng được các yêu cầu của họ.
- Thực hiện các biện pháp thu hồi nợ: Các đơn vị có thể tăng thu nhập bằng cách tăng tốc độ thu nợ. Điều này đòi hỏi đơn vị phải quản lý và giám sát tình trạng nợ, đưa ra các biện pháp kỷ luật để đảm bảo việc thu nợ đúng hạn và hiệu quả.
Tuy nhiên, để thực hiện được các biện pháp này, đơn vị cần có chiến lược cụ thể, rõ ràng, định hướng đúng đắn và quản lý tài chính hiệu quả.
3. Thực hiện các giải pháp tiết kiệm chi phí
Để đảm bảo hoạt động bền vững và hiệu quả, tiết kiệm chi phí là một trong những vấn đề cần được các đơn vị sự nghiệp công lập quan tâm và thực hiện. Dưới đây là một số giải pháp tiết kiệm chi phí có thể được áp dụng trong các đơn vị sự nghiệp công lập:
- Xem xét lại kế hoạch chi tiêu và đầu tư: Các đơn vị cần xem xét lại kế hoạch chi tiêu và đầu tư của mình để loại bỏ các khoản chi không cần thiết và tập trung vào các hoạt động quan trọng và có hiệu quả cao hơn. Đồng thời, các đơn vị cần đánh giá lại các khoản đầu tư để chắc chắn rằng sẽ đáp ứng được mục tiêu và có hiệu quả.
- Tối ưu hóa hoạt động và sử dụng tài nguyên: Các đơn vị cần tối ưu hóa hoạt động của mình để sử dụng tài nguyên hiệu quả hơn. Điều này bao gồm việc sử dụng thiết bị và trang thiết bị hiệu quả, thực hiện bảo trì và sửa chữa định kỳ, tối ưu hóa quy trình và tăng năng suất lao động.
- Chia sẻ tài nguyên và trang thiết bị: Các đơn vị cần xem xét chia sẻ tài nguyên và trang thiết bị với các đơn vị khác trong cùng lĩnh vực để giảm chi phí và tăng hiệu quả sử dụng.
- Tích cực sử dụng các giải pháp công nghệ mới: Các đơn vị cần tích cực sử dụng các giải pháp công nghệ mới để giảm chi phí và tăng hiệu quả hoạt động. Ví dụ như sử dụng hệ thống quản lý thông tin, định vị GPS, giám sát từ xa...
- Sử dụng nguồn nhân lực hiệu quả: Các đơn vị cần tăng cường đào tạo và phát triển nguồn nhân lực để tăng hiệu quả sử dụng. Đồng thời, cần xem xét cơ cấu và số lượng nhân viên để tránh lãng phí tài nguyên.
- Tăng cường kiểm soát chi phí: Các đơn vị cần tăng cường kiểm soát chi phí và theo dõi sát sao việc chi tiêu để phát hiện và giảm thiểu các khoản chi không cần thiết và tránh lãng phí. Các đơn vị cũng nên thiết lập các quy trình và quy định nghiêm ngặt về việc chi tiêu và đề xuất các giải pháp tiết kiệm chi phí cho cấp trên phê duyệt.
Việc tiết kiệm chi phí là một trong những bước quan trọng để đảm bảo hoạt động bền vững và hiệu quả của các đơn vị sự nghiệp công lập. Các biện pháp trên đây có thể giúp các đơn vị tiết kiệm chi phí một cách hiệu quả và đóng góp vào sự phát triển của cả nền kinh tế và xã hội.
4. Tăng tính minh bạch
Tăng tính minh bạch trong tự chủ tài chính đơn vị sự nghiệp công lập là một trong những vấn đề quan trọng giúp đảm bảo sự minh bạch và trách nhiệm trong quản lý tài chính của các đơn vị này.
Một số giải pháp tăng tính minh bạch trong tự chủ tài chính đơn vị sự nghiệp công lập phải kể đến như:
- Cải thiện hệ thống sổ sách kế toán: Đối với các đơn vị sự nghiệp công lập, việc cải thiện hệ thống sổ sách kế toán là một yếu tố quan trọng trong việc tăng tính minh bạch trong quản lý tài chính. Các đơn vị cần phải thực hiện việc đảm bảo sự rõ ràng và đầy đủ trong việc ghi chép tài sản, nợ, tiền thu và chi phí để đảm bảo tính minh bạch và tránh việc tạo ra các khoản chi phí giả mạo.
- Thực hiện kiểm tra, giám sát và đánh giá tài chính: Đơn vị cần phải có một hệ thống kiểm tra, giám sát và đánh giá tài chính thường xuyên và đầy đủ để đảm bảo sự minh bạch trong việc quản lý tài chính. Các đơn vị cần xây dựng một kế hoạch kiểm tra, giám sát nội bộ nhằm đánh giá tài chính rõ ràng và đầy đủ, đồng thời thực hiện việc kiểm tra bên ngoài để đảm bảo tính minh bạch.
- Đăng tải thông tin tài chính công khai: Các đơn vị cần đăng tải thông tin tài chính công khai theo quy định để mọi cá nhân có thể tiếp cận thông tin về quản lý tài chính của đơn vị một cách dễ dàng. Thông tin cần được đăng tải bao gồm dự toán ngân sách, báo cáo tài chính, báo cáo kiểm toán và các tài liệu liên quan đến quản lý tài chính.
- Tăng cường sự tham gia của các đơn vị chuyên môn trong quản lý tài chính bằng cách tổ chức các buổi họp, hội thảo, hoặc các cuộc họp công khai để giải thích các chi tiết liên quan đến quản lý tài chính của đơn vị. Điều này sẽ giúp tăng tính minh bạch trong việc quản lý tài chính và tạo niềm tin cho cộng đồng về sự đúng đắn và trách nhiệm của đơn vị trong việc quản lý tài chính.
- Thúc đẩy sự đổi mới công nghệ: Công nghệ hiện đại có thể giúp tăng tính minh bạch trong quản lý tài chính của đơn vị. Đơn vị cần thúc đẩy sự đổi mới công nghệ để cải thiện quy trình kế toán, quản lý tài sản và quản lý chi phí. Các công nghệ mới như blockchain và trí tuệ nhân tạo cũng có thể được áp dụng để đảm bảo tính minh bạch và hiệu quả trong việc quản lý tài chính.
- Tăng cường đạo đức trong quản lý tài chính: Tăng cường đạo đức trong quản lý tài chính cũng là một yếu tố quan trọng giúp đảm bảo tính minh bạch trong quản lý tài chính của đơn vị. Đơn vị cần xây dựng một môi trường làm việc lành mạnh và đạo đức, đồng thời đưa ra các chính sách khuyến khích nhân viên thực hiện đúng trách nhiệm và đạo đức trong việc quản lý tài chính.
- Tăng hiệu quả quản lý: Bên cạnh các giải pháp đã đề cập ở trên, các đơn vị sự nghiệp công lập cần tăng tính hiệu quả trong quản lý tài chính để đảm bảo sự liên tục và bền vững của hoạt động. Điều này bao gồm việc thực hiện các phương pháp quản lý tài chính hiệu quả, tăng cường đạo đức trong quản lý tài chính và thúc đẩy sự đổi mới công nghệ đều có thể giúp tăng tính minh bạch và hiệu quả trong quản lý tài chính của đơn vị. Các đơn vị cần chú ý đến các yếu tố này để tạo niềm tin cho cộng đồng và đảm bảo sự đúng đắn và trách nhiệm trong việc quản lý tài chính.
Tăng tính minh bạch trong tự chủ tài chính đơn vị sự nghiệp công lập là giải pháp quan trọng để đảm bảo sự trung thực và trách nhiệm trong việc quản lý tài chính. Các biện pháp kể trên nếu được thực hiện nghiêm túc, đồng bộ, thường xuyên sẽ góp phần tạo niềm tin của toàn thể đơn vị và đảm bảo sự đúng đắn và trách nhiệm trong việc quản lý tài chính.
Tổng quát lại, tính tự chủ tài chính là vấn đề quan trọng đối với các đơn vị sự nghiệp công lập. Các giải pháp tác giả đã đề xuất có thể giúp nâng cao tính tự chủ tài chính, giúp các đơn vị sự nghiệp công lập phát triển bền vững, đảm bảo sự phát triển và hoạt động. Tuy vậy, trong quá trình triển khai tự chủ tài chính, đơn vị cần đánh giá và xác định các giải pháp phù hợp nhất với tình hình thực tế của mình. Điều này đòi hỏi đơn vị phải có một chiến lược phát triển rõ ràng và đầy đủ để định hướng các hoạt động trong tương lai. Cụ thể, trước khi triển khai các biện pháp tăng tính minh bạch trong quản lý tài chính, đơn vị cần đánh giá tình hình thực tế của mình, bao gồm các vấn đề liên quan đến hệ thống kế toán, quản lý tài sản và chi phí, đạo đức trong quản lý tài chính và cơ cấu tổ chức. Đánh giá này sẽ giúp đơn vị xác định những khó khăn, thách thức và cơ hội để tăng tính minh bạch trong quản lý tài chính. Từ những khó khăn, thách thức và cơ hội đã phân tích, đơn vị cần lựa chọn ra những giải pháp cụ thể, đúng đắn, phù hợp nhất với tình hình thực tế của mình. Việc lựa chọn giải pháp phù hợp nhất sẽ giúp đơn vị thực hiện tự chủ tài chính một cách hiệu quả nhất và đáp ứng được xu thế quản lý nhà nước hiện nay.
Xuân Phương