Với hệ sinh thái đa dạng, Vườn quốc gia (VQG) Núi Chúa - Phước Bình là “kho báu” thiên nhiên của tỉnh Khánh Hòa, nơi lưu giữ hàng nghìn loài động, thực vật quý hiếm, có giá trị khoa học và bảo tồn. Đây cũng là tiềm năng to lớn để phát triển du lịch sinh thái dưới tán rừng, đồng thời cũng đặt ra trách nhiệm nặng nề trong việc bảo vệ và gìn giữ nguồn tài nguyên vô giá này.
Chà vá chân đen - loài động vật quý hiếm tại Vườn quốc gia Núi chúa – Phước Bình
Khu dự trữ sinh quyển thế giới Núi Chúa (thuộc VQG Núi Chúa – Phước Bình) ở xã Vĩnh Hải có tổng diện tích hơn 106.646ha, vùng lõi rộng 15.752ha, nơi đây đại diện cho hai vùng sinh thái đặc trưng: bán khô hạn và ẩm nhiệt đới; với hàng nghìn loài động, thực vật quý hiếm đang được bảo tồn.
Vườn quốc gia đang ứng dụng các phần mềm bản đồ số như Mapinfo, QGIS, Google Earth, ảnh vệ tinh Sentinel-2 và hệ thống giám sát rừng thông minh (FMS) cung cấp dữ liệu theo thời gian thực, hỗ trợ cảnh báo cháy và quản lý tài nguyên. Phương tiện bay không người lái (UAV) bay tự động tích hợp camera nhiệt cho phép tiếp cận nhanh khu vực cháy hoặc rừng sâu hiểm trở, nhờ vậy nhiều vụ cháy được phát hiện, khống chế từ đầu, không ảnh hưởng đến diện tích rừng.
Nổi bật là Công cụ Smart tuần tra trở thành “cánh tay nối dài”, giúp ghi nhận, lưu trữ dữ liệu đa dạng sinh học và phát hiện biến động rừng. Chỉ riêng tháng 8, hệ thống Smart đã ghi nhận hơn 143 đợt tuần tra, với hơn 1.500 km đường rừng được kiểm soát, phát hiện 55 vụ tác động trái phép và thu giữ hàng chục công cụ vi phạm.
Cán bộ Phòng bảo tồn Tài nguyên rừng và biển, cùng tổ cộng đồng bảo vệ rừng đang thực hiện tuần tra rừng bằng thiết bị flycam để kiểm tra các khu vực hiềm trở
Ông Trương Thanh Trịnh - Phụ trách Phòng bảo tồn Tài nguyên rừng và biển, Vườn quốc gia Núi Chúa – Phước Bình cho biết: Trước thực trạng sức người không đáp ứng đủ và sự đầu tư hỗ trợ của từ phía cấp trên cuối năm 2023, đầu năm 2024, Vườn quốc gia Núi Chúa – Phước Bình đã bắt đầu ứng dụng công nghệ số vào công tác quản lý, giám sát rừng. Nhờ đó, thời gian đi thực địa giảm từ 50–100%, nhân lực được tiết kiệm đáng kể, đồng thời các biến động rừng cũng được phát hiện nhanh chóng và xử lý kịp thời.”
Quan trọng hơn, công nghệ hiện đại chỉ thật sự phát huy hiệu quả khi có sự đồng hành của con người. Tại Vườn quốc gia Núi Chúa – Phước Bình, 18 viên chức cùng 8 tổ cộng đồng thường xuyên tham gia tuần tra, mỗi tháng thực hiện hàng chục chuyến đi rừng. Tất cả đều được trang bị công cụ Smart, GPS và được tập huấn sử dụng thành thạo, từ thao tác trên điện thoại đến vận hành UAV. Những lớp đào tạo trực tiếp, “cầm tay chỉ việc”, đã giúp người dân trở thành những “người gác rừng công nghệ”, đóng góp dữ liệu quý giá cho hệ thống quản lý. Sự kết hợp giữa sức mạnh cộng đồng và công nghệ hiện đại đang tạo nên “lá chắn kép” vững chắc, góp phần gìn giữ màu xanh của những cánh rừng.
Anh Cao Văn Thừa, nhân viên bảo vệ rừng tại Trạm Đá Hang, Vườn quốc gia Núi Chúa – Phước Bình chia sẻ: “Trước đây, mỗi lần tuần tra rừng chúng tôi có khi phải mất 2–3 ngày, ăn ở lại trong rừng mới có thể đảm bảo khối lượng công việc. Việc đi lại rất khó khăn và tiềm ẩn nhiều nguy hiểm. Nhưng sau khi được tập huấn sử dụng công nghệ số, công việc trở nên thuận lợi hơn nhiều. Các thiết bị hỗ trợ giúp giảm bớt tần suất đi xa, rút ngắn thời gian tuần tra, đồng thời phát hiện và hạn chế hiệu quả tình trạng xâm phạm rừng.”
Cán bộ và tổ cộng đồng bảo vệ rừng tại VQG Núi chúa – Phước Bình đang thực hiện tuần tra bằng phần mềm SMART
Chuyển đổi số trong quản lý và bảo vệ rừng tại VQG Núi Chúa – Phước Bình là minh chứng cho hiệu quả của sự kết hợp giữa công nghệ hiện đại và trách nhiệm con người. Đây không chỉ là bước tiến trong công tác bảo tồn, mà còn là nền tảng để phát triển du lịch sinh thái bền vững, gìn giữ lá phổi xanh cho hôm nay và cho các thế hệ mai sau.
Thanh Trà